بازخورد دادن به همکلاسی؛ چطور روی تکلیف نظر مفید بدهیم؟
· تحریریهٔ همکلاسی من
برای بازخورد دادن به همکلاسی، اول هدف تکلیف و نوع کمکی را که می‌خواهد بپرسید؛ سپس کار را کامل بخوانید و نظر خود را با سه جزء بنویسید: محل مشخص، برداشت شما و یک پیشنهاد قابل اجرا. دربارهٔ خود کار حرف بزنید، یک قوت واقعی را نشان دهید و اصلاح اصلی را به صاحب تکلیف بسپارید.
بازخورد دادن به همکلاسی را از چه شروع کنیم؟
دوستتان فایل انشا را می‌فرستد و می‌نویسد «ببین خوبه؟». پیش از باز کردن فایل، معلوم کنید خوب بودن قرار است با چه چیزی سنجیده شود. آیا تکلیف روایت یک خاطره است یا دفاع از یک نظر؟ آیا دوستتان دربارهٔ ترتیب مطالب سؤال دارد یا فقط می‌خواهد بداند جمله‌ها قابل فهم هستند؟ پاسخ این سؤال‌ها مسیر خواندن را عوض می‌کند. ممکن است متنی خوش‌خوان باشد اما به خواستهٔ معلم جواب ندهد.
سه چیز بخواهید: صورت تکلیف، نسخه‌ای که باید بررسی شود و سؤال مشخص نویسنده. یک پیام کوتاه کافی است: «صورت سؤال را هم بفرست. بیشتر دربارهٔ روشن بودن دلیل‌ها نظر می‌خواهی یا ترتیب پاراگراف‌ها؟ تا امشب فقط دو صفحهٔ اول را می‌توانم دقیق بخوانم.» تعیین محدوده، وعدهٔ شما را قابل انجام می‌کند. اگر زمان کافی ندارید، همان ابتدا بگویید کدام بخش را می‌توانید بررسی کنید.
قاعدهٔ همکاری درس را هم ببینید. اگر مدرس برای بازبینی همتا دستور مشخص داده، همان را اجرا کنید؛ اگر تکلیف باید کاملاً فردی انجام شود و حدود کمک روشن نیست، پیش از تبادل پاسخ از مدرس بپرسید. برای نظر دادن لازم نیست پاسخ خودتان را بفرستید یا فایل دوستتان را دوباره بنویسید. می‌توانید نشان دهید کجا مطلب برایتان مبهم مانده است و از او بخواهید توضیح را خودش بسازد.
قالبی برای نوشتن نظر دقیق روی تکلیف دوست
نظر «ضعیفه» جای مشخصی ندارد و نظر «عالیه» نمی‌گوید چه چیزی باید حفظ شود. روی کاغذ کنار هر یادداشت سه خانه در نظر بگیرید: کجا، چه برداشتی داشتم، چه کاری قابل امتحان است. این قالب پیشنهادی تحریریه است؛ لازم نیست هر نظر سه جملهٔ طولانی شود. مهم این است که نویسنده برای پیدا کردن مسئله مجبور به حدس زدن نباشد.
در بخش اول، شمارهٔ صفحه، عنوان بخش یا چند کلمهٔ آغاز جمله را بیاورید. در بخش دوم، تجربهٔ خواندن خودتان را توضیح دهید: «اینجا فکر کردم موضوع عوض شده» یا «از این نمودار نفهمیدم واحد اندازه‌گیری چیست». در بخش سوم، یک مسیر امتحان‌کردنی پیشنهاد کنید. پیشنهاد را فرمان قطعی معرفی نکنید؛ ممکن است نویسنده راه دیگری برای حل همان مسئله داشته باشد.
قوت را هم با همین دقت بنویسید. «مثالی که از صف بوفه آورده‌ای، تفاوت دو مفهوم را برایم روشن کرد؛ این مثال را نگه دار» اطلاعات بیشتری از «قشنگ بود» دارد. لازم نیست برای هر ایراد دو تعریف اجباری بسازید. اگر قوتی را واقعاً دیده‌اید نشان دهید و اگر مشکلی دارید، روشن و محترمانه توضیح بدهید. دربارهٔ دقت، هوش یا شخصیت دوستتان داوری نکنید.
اول کدام مسئله را بگوییم؟
پیش از یادداشت‌گذاری، یک بار کل متن را بخوانید. ممکن است پرسشی که در مقدمه برایتان ساخته شده، در بخش بعد پاسخ بگیرد. پس از خواندن، در یک جمله بنویسید فکر می‌کنید پیام اصلی چیست. این جمله را به نویسنده نشان دهید: «من از این گزارش فهمیدم که ...». اگر برداشت شما با هدف او فرق دارد، همین تفاوت نقطهٔ شروع خوبی برای بازبینی است.
راهنمای مرکز نوشتن دانشگاه ویسکانسین–مدیسن توصیه می‌کند ابتدا هدف و مخاطب نویسنده روشن شود، پیش‌نویس کامل خوانده شود و مسائل اصلی پیش از جزئیات نگارشی بررسی شوند. در عمل، اگر گزارش به سؤال تکلیف پاسخ نمی‌دهد، جابه‌جایی ویرگول‌ها مسئلهٔ اصلی را حل نمی‌کند. ابتدا ارتباط با سؤال، روش توضیح و شواهد را ببینید؛ سپس سراغ جمله‌های دشوار و خطاهای ظاهری بروید.
برای یک بازبینی کوتاه، می‌توانید یک قوت و دو اولویت اصلاح انتخاب کنید. این تعداد، قانون علمی یا محدودیت همیشگی نیست؛ راهی پیشنهادی برای قابل انجام ماندن گفت‌وگوست. اگر تکلیف معیارهای دیگری دارد، همان معیارها مقدم‌اند. مرکز نوآوری آموزشی دانشگاه کرنل نیز بر روشن بودن وظیفهٔ بازبین و آشنایی دانشجویان با معیارهای ارزیابی تأکید می‌کند.
سه مثال برای بازخورد همتا در تکلیف‌های متفاوت
انشا: به‌جای «مقدمه جذاب نیست»
فرض کنید انشا دربارهٔ یک روز بارانی است، اما مقدمه چهار جملهٔ کلی دربارهٔ فصل‌ها دارد. می‌توانید بنویسید: «از جملهٔ پنجم که وارد حیاط مدرسه شدی، تصویر ماجرا را دیدم. آیا می‌شود متن را از همان صحنه شروع کنی و توضیح فصل‌ها را کوتاه‌تر بیاوری؟» این نظر به نویسنده محل شروع اثرگذار را نشان می‌دهد، بدون اینکه شما مقدمهٔ تازه‌ای به جای او بنویسید.
گزارش درسی: به‌جای «جدولت نامفهوم است»
در یک گزارش فرضی، جدول زمان انجام سه فعالیت را نشان می‌دهد ولی ستون عددها عنوان ندارد. نظر مفید چنین است: «در جدول اول، نمی‌دانم عدد ۱۲ دقیقه است یا تعداد تکرار. عنوان ستون و واحد را اضافه کن تا بتوانم مقایسه کنم.» اگر دربارهٔ درستی داده‌ها مطمئن نیستید، ننویسید محاسبات غلط‌اند. بنویسید کدام عدد یا مرحله نیاز به بررسی با منبع دارد.
پاسخ مسئله: به‌جای فرستادن راه‌حل آماده
دوستتان از خط دوم مستقیم به جواب رسیده است. می‌توانید بپرسید: «بین این دو خط چه عملی انجام دادی؟ من با نوشتهٔ فعلی نمی‌توانم مسیر را دنبال کنم.» اگر توضیح شفاهی روشن شد، از او بخواهید همان مرحلهٔ جاافتاده را در پاسخ خودش ثبت کند. هدف این بازبینی روشن شدن استدلال روی برگه است. اگر خودتان هم روش را نمی‌دانید، مسئله را برای پرسیدن از مدرس علامت بزنید.
این مثال‌ها سناریوهای آموزشی ساخته‌شده‌اند و گزارش تجربهٔ فرد مشخصی نیستند. برای جلسه‌ای که چند نفر روی متن‌ها نظر می‌دهند، می‌توانید از راهنمای برگزاری گروه مطالعه با خروجی مشخص کمک بگیرید و برای هر نوشته زمان جدا بگذارید تا همه فرصت شنیدن داشته باشند.
اگر دوستمان از نظر ناراحت شد یا مخالفت کرد
بازخورد را در گفت‌وگوی خصوصی و با اجازه شروع کنید: «الان وقت مناسبی است دو نکته دربارهٔ گزارش بگویم؟» متن دوستتان را بدون اجازه در گروه کلاس منتشر نکنید. اگر از شما فقط دربارهٔ ترتیب مطالب نظر خواسته، بررسی را به همان محدوده پیوند بزنید. وسط گفت‌وگو موضوع را به نمره‌های قبلی یا مقایسه با بقیهٔ همکلاسی‌ها نکشانید.
وقتی می‌گوید «منظورم این نبود»، لازم نیست از برداشت خودتان دفاع طولانی کنید. بگویید: «پس می‌خواستی این نکته را برسانی؛ کدام جمله باید کمک کند خواننده آن را ببیند؟» با هم محل فاصلهٔ میان منظور نویسنده و برداشت خواننده را پیدا کنید. ممکن است پس از توضیح روشن شود مسئله از ناآشنایی شما با اصطلاح تخصصی بوده است. در آن صورت نظر را اصلاح کنید.
اگر بر سر یک قاعدهٔ درسی اختلاف دارید، آن را با سلیقه حل نکنید. صورت سؤال، کتاب یا دستور مدرس را باز کنید. کنار نکتهٔ حل‌نشده بنویسید «نیازمند تأیید مدرس». شما مسئول اعلام نمره نیستید و نباید وعده بدهید با یک تغییر حتماً نمره بالا می‌رود. کار شما ارائهٔ مشاهده‌ای روشن است؛ تصمیم بازنویسی با صاحب تکلیف و ارزیابی نهایی با مدرس است.
یک جلسهٔ کوتاه بازبینی چگونه تمام شود؟
برای نمونه، دو همکلاسی پیش از تحویل گزارش توافق می‌کنند فقط بخش نتیجه‌گیری یکدیگر را بررسی کنند. ابتدا هر نفر صورت تکلیف را می‌خواند، سپس برداشت خود از نتیجه را در یک جمله می‌گوید. نفر اول متوجه می‌شود نتیجهٔ دوستش یک ادعای تازه دارد که در بدنه بررسی نشده است. به جای حذف کردن آن جمله، می‌پرسد: «این ادعا به کدام دادهٔ گزارش برمی‌گردد؟»
نویسنده تصمیم می‌گیرد ادعای تازه را کنار بگذارد و نتیجه را به دادهٔ موجود وصل کند. آخر جلسه خودش یک یادداشت می‌نویسد: «در بازنویسی، جملهٔ آخر را به جدول دوم مربوط می‌کنم.» بازبین لازم نیست منتظر بماند تا تمام متن اصلاح شود. کافی است مطمئن شوند هر دو از پیشنهاد، برداشت مشترکی دارند و نسخهٔ اصلی با یادداشت‌ها از نسخهٔ بازنویسی‌شده قابل تشخیص است.
راهنمای دانشگاه واترلو دربارهٔ بازبینی همتا پرسش‌هایی را پیشنهاد می‌کند که برداشت خواننده و اقدام بعدی را روشن کنند و به ثبت تغییرات پس از گفت‌وگو توجه دارد. برای نظم فایل‌ها، راهنمای پوشه‌بندی و نام‌گذاری فایل‌های درسی نیز به کار می‌آید. اگر موضوع شما دریافت نظر مدرس است، مراحل آن در تبدیل بازخورد معلم به اقدام اصلاحی جداگانه توضیح داده شده است.
چک‌لیست پیش از فرستادن نظر
اگر فقط یک دقیقه برای بازخوانی پیام دارید، صفت‌های کلی را پیدا کنید: بد، خوب، شلوغ، ضعیف، نامفهوم. برای هرکدام از خودتان بپرسید «کجا و چرا؟». اگر جواب ندارید، نظر هنوز آمادهٔ فرستادن نیست. یک مشاهدهٔ دقیق بهتر از چند داوری کلی به نویسنده کمک می‌کند بفهمد در قدم بعد چه چیزی را بررسی کند.
جمع‌بندی: خوانندهٔ دقیق و همکار محترمی باشید
یک بازبینی مفید با هدف مشترک شروع می‌شود و با قدم بعدی روشن پایان می‌یابد. صورت تکلیف را ببینید، متن را بخوانید، برداشتتان را به بخش مشخصی وصل کنید و راهی برای امتحان کردن پیشنهاد دهید. قوت‌ها را نشان دهید و دربارهٔ نادانسته‌ها صادق باشید. در پایان از صاحب تکلیف بخواهید بگوید کدام تغییر را انجام می‌دهد؛ همین پاسخ کوتاه نشان می‌دهد گفت‌وگو به تصمیم قابل اجرا رسیده است.